كلمهء 1 - قال أمير المؤمنين عليه السّلام : طوبى لمن عصى فرعون هواه و أطاع موسى تقواه « أو عقله » ترجمه : خوشا بر آنكس كه با فرعون هواى نفس خود مخالفت كند و موساى عقل و تقواى خود را اطاعت كند . شرح : حضرت اشاره فرموده كه هركس را در باطن و در عالم صغير موسى و فرعونى است و اگر بخواهد مقام كمال موسوى را دريابد با فرعون نفس خودبين مخالفت كند و گرنه چون فرعون غرق درياى هلاك شود و اگر اطاعت موساى عقل و ايمان كند مانند موسى به تحيّت حضرت حقّ كه سَلامٌ عَلى مُوسى وَ هارُونَ فرمود و از مؤمنان خاصش خواند كه إِنَّهُما مِنْ عِبادِنَا الْمُؤْمِنِينَ « 1 » سرافراز گردد و در آسمانهاى عوالم عقلى با موسى هم پرواز شود پس خوشا به حال آنكه ضد فرعون نفس و مطيع موساى عقل است . كلمهء 2 - قال أمير المؤمنين عليه السّلام : رأس الفضائل ملك الغضب و إماتة الشّهوة « 2 » . ترجمه : سرآمد صفات فاضله آنست كه انسان مالك غضب خود شود و شهوت را بميراند . شرح : يعنى افضل صفات آنست كه انسان مالك شهوت و غضب خود و نفس ناطقه‌اش حاكم بر اميال و هواى حيوانى گردد و هرجا شهوت و غضب خواست در مقابل عقل قدسى عرض اندام كند ، اين دو قوه را به كلّى در برابر اراده عقل مغلوب گرداند و غرض از جهاد اكبر همين مخالفت با شهوت و غضب است كه انسان به هر مقامى رسيد از مراتب عاليه علم و معرفت و سعادت به واسطهء مخالفت با هواى نفس

--> ( 1 ) . صافات / 121 و 123 ( 2 ) . غرر و درر آمدى ، شرح آقا جمال خوانسارى ، ط 1 ، ج 4 ، ص 49 ، ش 5237 .